Trong bài thơ “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên” nổi tiếng, Tố Hữu đã gọi những người tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ là những chiến sĩ anh hùng. Họ thực sự là những anh hùng đã làm nên chiến thắng có một không hai.
Trên 4000 chiến sĩ đã ngã xuống để chúng ta có trận thắng oanh liệt này. Họ đã được tổ quốc ghi công. Tên tuổi của các liệt sĩ được khắc trên những bảng tại nghĩa trang liệt sĩ A1. Thế nhưng, tôi có ước mơ và rất mong sẽ thành hiện thực là tên của tất cả các liệt sĩ này được đặt cho các con đường, cây cầu, bệnh viện, trường học và các công trình công cộng trên khắp cả nước. Các liệt sĩ Điện Biên xứng đáng được như vậy khi mà máu của họ đổ xuống cho đất nước trong trận đánh “chấn động địa cầu”.
Tôi cũng có thêm ước muốn khác là tên của những vị chỉ huy trận đánh lịch sử này được đặt cho các đường, phố của tỉnh Điện Biên hoặc trên quê hương của các vị hoặc ở các tỉnh thành khác.
Đây là cách tri ân thiết thực nhất cho các liệt sĩ, cho chiến sĩ anh hùng của chiến dịch lịch sử.
Trong dịp kỷ niện 70 năm chiến thắng hào hùng này, tôi tìm đọc để biết về các vị chỉ huy này và xin nêu ra một vài số liệu.
Các cấp cao nhất, từ cấp trung đoàn trưởng, chính uỷ trung đoàn trở lên có 50 vị đã trực tiếp chỉ huy trận đánh vang dội này.
Bộ chỉ huy chiến dịch có 4 vị là Võ Nguyên Giáp, Hoàng Văn Thái, Lê Liêm và Đặng Kim Giang.
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, có 5 đại đoàn quân đội Việt Nam tham gia chiến đấu là 308, 312, 316, 304 và 351.
Các đại đoàn có 5 đại đoàn trưởng, quyền đại đoàn trưởng; 4 đại đoàn phó (F316 không có đại đoàn phó), 5 chính uỷ đại đoàn. Có 16 trung đoàn trực thuộc các đại đoàn trên với 16 trung đoàn trưởng và 16 chính uỷ.
Sau chiến dịch Điện Biên, phần lớn trong 50 vị chỉ huy trên lại tiếp tục chiến đấu. Họ tham gia đánh Mỹ, giải phóng Campuchia, đánh quân Trung Quốc ở biên giới phía Bắc. Sau tất cả công trạng đó có 27 vị được thăng hàm tướng (chỉ có đại tướng Võ Nguyễn Giáp và thiếu tướng Hoàng Văn Thái được phong quân hàm cấp tướng trước chiến dịch Điện Biên Phủ). Họ là lực lượng nòng cốt của quân đội nhân dân Việt Nam và thực sự là những “chiến sĩ anh hùng” như nhà thơ Tố Hữu đã ca ngợi. Trong các chiến sĩ này có 4 vị đại tướng là Võ Nguyên Giáp, Hoàng Văn Thái, Lê Trọng Tấn và Chu Huy Mân. Thượng tướng có 5 vị là Đàm Quang Trung, Phạm Ngọc Mậu, Hoàng Cầm, Vũ Lăng và Nguyễn Hữu An. Cấp trung tướng có 13 vị là Vương Thừa Vũ, Lê Quang Đạo, Trần Độ, Cao Văn Khánh, Nam Long, Phạm Hồng Sơn, Lê Thuỳ, Trần Quang Khánh, Phạm Sinh, Trần Thanh Từ, Lê Linh, Lê Văn Tri, Doãn Tuế. Thiếu tướng có 7 vị là Đặng Kim Giang, Lê Quảng Ba, Hoàng Sâm, Lê Chưởng, Nguyễn Thái Dũng, Đặng Quốc Bảo và Trần Công Mân. Nhiều vị trở thành lãnh đạo nhà nước, quốc hội như Lê Quang Đạo, Trần Độ, Đàm Quang Trung… Danh sách này có lẽ là chưa đầy đủ và chưa chính xác, rất mong các bạn am hiểu lịch sử bổ sung, chỉnh sửa giúp. Rất nhiều các vị khác tham gia chiến dịch đã lên đến cấp tướng nhưng không ở cấp trung đoàn trưởng, chính uỷ trung đoàn trở lên nên tôi không đưa vào bài viết này.
Tên của nhiều vị trong số 50 vị chỉ huy trên đã được đặt cho các con đường. Thế nhưng tên của nhiều vị khác, với rất nhiều công trạng mà vẫn chưa được đặt cho bất kỳ con đường nào. Với tôi, chỉ cần là cấp chỉ huy trong chiến dịch có một không hai này là đủ để được vinh danh, đủ để được đặt tên đường. Thế mà các vị tướng này còn làm hơn thế, họ đã đi hết cuộc trường chinh trong dân tộc trong thế kỷ 20.
Ngày 7/5/2024 sẽ diễn ra lễ kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biện Phủ. Tôi rất mong nhìn thấy đông đảo những người tham gia chiến dịch, thân nhân của các liệt sĩ, của các vị chỉ huy trên khán đài danh dự. Lễ kỷ niệm là của cả đất nước nhưng đây cũng là ngày đặc biệt, rất đặc biệt những người đã tham gia chiến dịch và gia đình họ. Được mời dự lễ làm niềm vui, niềm tự hào và là mong mỏi của gia đình, con cháu những chiến sĩ Điện Biên năm xưa.