Theo thỏa thuận giữa Chính phủ Việt Nam và Mỹ, Tướng Giôn Vet-xi, Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Bin Clin-tơn đã thăm Việt Nam ngày 19-4-1993.
Chiều 19-4, Chủ tịch Lê Đức Anh đã tiếp Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ. Cùng dự về phía Mỹ có cựu đại tướng Rô-bớt King-xi-tơn, quyền trợ lý Bộ trưởng ngoại giao Mỹ phụ trách Đông – Nam Á – Thái Bình Dương; Ken-nét Quin, Trợ lý đặc biệt của tổng thống và Giám đốc cao cấp về phía châu Á thuộc Hội đồng an ninh quốc gia; Ken Uy-dơ-mân), quyền phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng về vấn đề người Mỹ mất tích (MIA); Ét-uốt Rô-xơ; Chỉ huy lực lượng hỗn hợp đặc trách về MIA ở Đông-Nam Á; Trung tướng Nít-đâm và nhiều quan chức cao cấp của Mỹ. Dự buổi tiếp về phía Việt Nam có Thứ Trưởng Ngoại giao Lê Mai và Thứ trưởng Quốc phòng Trung tướng Nguyễn Thới Bưng.
Chủ tịch Lê Đức Anh hoan nghênh Đại tướng Giôn Vét-xi thăm Việt Nam và nhấn mạnh rằng xuất phát từ chính sách nhân đạo và thiện chí, Chính phủ và nhân dân Việt Nam đã, đã đang và sẽ làm hết sức mình để hợp tác với Mỹ giải quyết vấn đề MIA, góp phần chấm dứt nỗi đau mà nhân dân phải chịu đựng, không gắn vấn đề MIA với bất cứ vấn đề chính trị nào. Chính phủ và nhân dân Việt Nam coi việc giúp đỡ nhân dân Mỹ giải quyết vấn đề MIA là một nghĩa vụ nhân đạo của mình. Do đó, dù quan hệ giữa Mỹ và Việt Nam có được bình thường hóa hay không và ngay cả những khi quan hệ lại được bình thường hóa, Việt Nam sẽ tiếp tục hợp tác với phía Mỹ giải quyết vấn đề nhân đạo này. Chủ tịch khẳng định Việt Nam sẵn sàng bình thường hóa quan hệ với Mỹ vì điều đó phù hợp với nguyện vọng và lợi ích của nhân dân hai nước, vì hòa bình, ổn định hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.
Đặc phái viên Tổng thống Mỹ đã hoan nghênh và đánh giá cao những nỗ lực của Chính phủ và nhân dân Việt Nam trong việc giúp đỡ giải quyết vấn đề MIA và đặc biệt là nhân dịp chuyến đi này đã trao cho phía Mỹ một số tài liệu về MIA như Chính phủ Mỹ đã đề nghị trước đây. Ông hy vọng các tài liệu này sẽ giúp giúp làm sáng tỏ số phận của các quân nhân Mỹ còn bị coi là mất tích. Thay mặt đoàn Mỹ, Tướng Giôn Vét-xi cảm ơn sự tiếp đón nhiệt tình của chính phủ Việt Nam dành cho đoàn và hứa sẽ thông báo đầy đủ kết quả chuyến đi lên tổng thống Clin-tơn.
Trước đó, đoàn đã hội đàm với đoàn Việt Nam do Bộ Trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm dẫn đầu. Thứ trưởng Nội vụ Lê Minh Hương, Thứ trưởng Quốc phòng Nguyễn Thới Bưng, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Mai và các quan chức cao cấp thuộc Bộ ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ đã tham gia hội đàm. Kết thúc hội đàm hai bên đã thông cáo báo chí chung. Trong thời gian ở Hà Nội, Tướng Giôn Vét-xi và những người cùng đi đã gặp Chủ tịch hội cựu chiến binh Việt Nam Trần Văn Quang.
THÔNG CÁO BÁO CHÍ
Theo thỏa thuận giữa hai Chính phủ, Đại tướng Giôn Vét-xi, Đặc phái viên của tổng thống Bin Clin-tơn về các vấn đề về mất tù binh và người mất tích đã dẫn đầu một đoàn đại biểu Mỹ thăm Hà Nội trong hai ngày 18 và 19-4 -1993 để tiến hành thảo luận một cách rộng rãi với các quan chức nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Trong thời gian ở Hà Nội, Đại tướng Giôn Vét-xi đã đến chào Chủ tịch Lê Đức Anh chiều 19-4.
Trước đó, hai bên đã tiến hành hội đàm, Đoàn Việt Nam do Bộ Trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm dẫn đầu, gồm có các thứ trưởng quốc phòng, Nội vụ và Ngoại giao và các quan chức khác liên quan đến vấn đề tìm kiếm người mất tích ở Việt Nam. Đoàn Mỹ gồm đại diện Hội đồng an ninh quốc gia, Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và lực lượng đặc nhiệm hỗn hợp kiểm kê người mất tích.
Phía Mỹ khẳng định lại mục tiêu của tổng thống Bin Clin-ton là cố gắng đạt được sự kiểm kê để đủ nhất có thể được những người Mỹ mất tích trong chiến tranh Việt Nam. Đại tướng Giôn Vét-xi nhấn mạnh trước mắt vẫn đề cấp thiết cần phải đáp ứng là mối quan tâm nghiêm chỉnh ở Mỹ do tài liệu Mỹ vừa nhận được ở nước Nga liên quan đến con số tù binh bị giam giữ trong chiến tranh gây ra. Đại tướng G.Vét-xi cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải đáp các câu hỏi do tài liệu này đặt ra và bày tỏ hy vọng hai bên sẽ hợp tác với nhau về vấn đề này.
Về tài liệu của Nga mà phía Mỹ mới thu được, phía Việt Nam bác bỏ những thông tin trong tài liệu này, coi đó là hoàn toàn không chính xác và không phù hợp với tình hình thực tế của cuộc chiến tranh. Đồng thời, nhằm mục đích giúp đỡ phía Mỹ trong vấn đề này, phía Việt Nam đã thu xếp để Đại tướng G.Vét-xi gặp Thượng tướng Trần Văn Quang, người có tên nêu trong tài liệu và Thượng tá Đoàn Hạnh, nguyên sĩ quan đã công tác trong hệ thống trại giam tù binh. Phía Mỹ đánh giá cao sự hợp tác của chính phủ Việt Nam về vấn đề này.
Đáp ứng đề nghị trước đây của Mỹ, phía Việt Nam đã cung cấp một số tài liệu quan trọng lấy từ các hồ sơ lưu trữ của Tổng cục Chính trị và các nơi khác liệt kê danh sách các tù binh Mỹ bị giam giữ trong chiến tranh cũng như quân nhân Mỹ bị chết khi bị giam ở miền nam và miền trung Việt Nam. Phía Mỹ cho rằng những tài liệu này sẽ giúp ích cho nỗ lực tìm kiếm người Mỹ mất tích. Tuy cần phải phân tích thêm, các tài liệu này còn có thể làm sáng tỏ thêm “tài liệu Nga”. Đại tướng G.Vét-xi cho biết ông sẽ báo báo cáo Tổng thống Bin Clin-ton về những tiến triển này ngay khi về nước.
Hai bên kiểm điểm một cách toàn diện các lĩnh vực hợp tác trong vấn đề tù binh và người mất tích (POW/MIA). Hai bên nhất trí cho rằng đang đạt được những tiến độ thực chất và thấy cần tiếp tục hành động để thúc đẩy tiến trình này. Hai bên tán thành sẽ tham gia với các quan chức Chính phủ Lào trong cuộc họp ba bên về hợp tác giải quyết vấn đề đề POW/MIA sẽ được tổ chức từ ngày 6 đến 8-5-1993 tại Hà Nội. Hai bên thỏa thuận lập thêm một nhóm hỗn hợp để đẩy nhanh việc điều tra nốt các trường hợp tin không khớp còn lại và thỏa thuận về nguyên tắc kế hoạch điều tra trong những tháng còn lại của năm 1993.
Phía Việt Nam cung cấp thêm một số thông tin đơn phương thu nhập được. Bộ Trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm đã trao đổi của Đại tướng G.Vet-xi bảy bản sơ đồ do nhân dân cung cấp liên quan đến những nơi có mồ mả của quân nhân Mỹ. Hai bên ngỏ ý sẽ sử dụng những sơ đồ này tại hiện trường trong đợt tìm kiếm chung tới.
Theo đề nghị của Đại tướng G.Vet-xi và Bộ Trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm đã thông báo cho phía Mỹ kết quả việc động viên nhân dân nộp hài cốt có thể là của nhân dân Mỹ mà họ đang giữ. Kết quả của cố gắng này là ngày 7-4-1993 phía Mỹ đã đưa về nước một số hài cốt liên quan tới tám vụ gồm nhiều trường hợp người Mỹ mất tích trong chiến tranh.
Phía Việt Nam đã nêu lên các vấn đề nhân đạo của Việt Nam mà phía Mỹ cần giải quyết. Đại tướng G.Vet-xi ghi nhận vấn đề này và cho biết sẽ báo cáo lên tổng thống Bin Clin-ton sau khi về nước. Đại tướng G.Vet-xi tỏ ý tin tưởng Mỹ sẽ hỗ trợ Việt Nam trong việc giải quyết vấn đề người Việt Nam chết và mất tích trong chiến tranh.
Hai bên cùng thảo luận về vấn đề Cam-pu-chia. Phía Mỹ khẳng định sự lên án mạnh mẽ của mình đối với những hành động tàn sát ở gần đây đối với Kiều dân Việt Nam ở Cam-pu-chia. Phía mỹ của điểm lại những biện pháp đang thực hiện cùng với các nước khác trong cộng đồng quốc tế nhằm chấm dứt những hành động dã man này. Phía Việt Nam đánh giá cao các biện pháp nào của nước.
Mỹ Đại tướng G.Vet-xi bày tỏ sự cảm kích trước sự hợp tác và giúp đỡ ở mà chính phủ Việt Nam dành cho ông trong chuyến đi này.
HỌP BÁO
Trong cuộc họp báo chiều 19-4 tại Hà Nội khi trả lời câu hỏi một số nhà báo Mỹ, Đặc phái viên Tổng thống Hoa Kỳ tướng Giôn Vét-xi đã khẳng định sau hai ngày ở thăm Việt Nam, ông càng nghi ngờ nhiều hơn tính xác thực của một tài liệu Nga đưa ra gần đây liên quan đến lính Mỹ mất tích ở Việt Nam.
Ông Giôn Vét-xi cho biết trong cuộc gặp Thượng tướng Trần Văn Quang, ông Trần Văn Quang đã bác bỏ chuyện bịa đặt nói ông là tác giả một bản báo cáo về tù binh Mỹ. Ông Giôn Vét-xi nói ông “không có lý do gì để không tin lời ông Quang và khẳng định rằng những thông tin mà ông Quang cung cấp là phù hợp với những thông tin mà chính quyền Mỹ đã có”.
Ông Giôn Vét-xi đánh giá cao sự hợp tác của Việt Nam trong vấn đề MIA và cho biết theo yêu cầu trước đây của phía Mỹ, Việt Nam đã cung cấp thêm một số thông tin quan trọng liên quan đến vấn đề POW/MIA. Ông tin rằng để đáp lại thiện chí và sự hợp tác của Việt Nam- Mỹ sẽ sẽ hỗ trợ Việt Nam trong việc tìm những người mất tích trong chiến tranh giữa những hình thức thích hợp.
Khi được hỏi về ý kiến của tiếng Việt Nam về tài liệu Nga, tướng Giôn Vét-xi nhường lời cho Bộ Trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm. Bộ Trưởng Nguyễn Mạnh Cầm nêu rõ: Phía Việt Nam chưa rõ ý đồ của người đưa ra tài liệu này nhằm mục đích gì, lấy từ nguồn nào nhưng những thông tin trong tài liệu đó không phù hợp với thực tế.
